تبلیغات
دانلود رایگان مقاله آی اس آی درخواستی( Free DOWNLOAD ISI Papers )،بانک و مرجع مقالات علمی و تخصصی، پروژه، دریافت و دانلود رایگان+مجلات و نشریات آی اس آی - نحوه طراحی طرح تحقیق
 
دانلود رایگان مقاله آی اس آی درخواستی( Free DOWNLOAD ISI Papers )،بانک و مرجع مقالات علمی و تخصصی، پروژه، دریافت و دانلود رایگان+مجلات و نشریات آی اس آی
علم و گسترش آسان و ارزان و با کیفیت(هدف ما هموار کردن مسیر پژوهش) Easy, cheap and high quality science and development
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : edy
--------------------------------

--------------------------------------------------------------
برای عضویت در "سیمرغ سعادت" و دریافت مطالب قرار گرفته در بلاگ از طریق ایمیل تان و اطلاع از بروزرسانی ، کافی است در خبر نامه زیر عضو گردید .





Powered by WebGozar



 
نویسندگان
نظرسنجی
در چه زمینه ای فعالیت را افزایش دهیم؟













پنجشنبه 1 آبان 1393 :: نویسنده : edy


 
>translator
Powered by Translate
>translator
 undefined 
Bookmark and Share
طرح تحقیق عبارت از گزارش جامعی از برنامه ی پژوهشی محقق و توصیف منظم و منطقی آن می باشد. نحوه ی نگارش طرح تحقیق منعكس كننده ی هویت علمی پژوهش و به نوعی سند دانش و اعتبار علمی پژوهشگر است. دانشجویی كه درصدد نگارش رساله ی دانشگاهی خود می باشد، نیازمند تثبیت فضای مفهومی تحقیق خویش به گونه ای است كه امكان تعابیر گوناگون از آنرا از میان برده و با شرح روان و دقیق برنامه ی پژوهشی خود، بررسی اش را به سادگی امكان پذیر نماید. در صورتی كه این بخش به دقت طراحی نشود، از قابلیت موفقیت پژوهش به میزان زیادی كاسته می شود. با توجه به اهمیت مساله، در این نوشتار به صورت فشرده و خلاصه وار به بررسی مهم ترین مواردی می پردازیم كه صحت تدوین طرح تحقیق منوط به رعایت آنهاست. اما بهتر است تا پیش از آغاز بحث به چند شروع « نادرست » در انجام پژوهش علمی اشاره نماییم:

بدون داشتن هدف ( پرسش ) مشخص و روشنی، به جمع آوری داده های تحقیق بپردازیم. ممكن است روزی تا 16 ساعت سخت مطالعه نموده و فیش بنویسیم، اما بدون داشتن هدف ، نتیجه ای هم نخواهیم داشت. حاصل چنین كاری فاقد هر گونه جهت گیری علمی است.

هر چند دارای اهداف پژوهشی می باشیم، اما بدون رفع ابهامات موجود وارد مرحله ی گردآوری داده های پژوهش شده ایم. ( به مرحله ی « پرورش محتوایی پرسش پژوهش » كه در ادامه بیان می شود مراجعه نمایید. ) مرحله ی نگارش طرح تحقیق، محل مناسبی برای حل كردن ابهامات موجود نمی باشد. لذا تا پیش از رفع هر گونه ابهام در مسأله ی تحقیق و همچنین تا پیش از نگارش طرح تحقیق كامل و منسجمی وارد مرحله ی گردآوری داده های پژوهش نشوید.

سر هم بندی كردن: اول تحقیق را می نویسیم، سپس منابع حرف های خود را پیدا می كنیم. چنین عملی فاقد هر گونه تعهد اخلاقی و ارزش علمی است.

مراحل آماده سازی طرح تحقیق:

نگارش طرح تحقیق یك رساله ی دانشگاهی، مرحله ی نهایی از فرایند مطالعاتی وسیع تری است كه در پیوند متقابلی با یكدیگر قرار داشته و قابل تفكیك از یكدیگر نمی باشند. مراحل فوق عبارتند از:

1. مرحله ی موضوع یابی.

2. مرحله ی پرورش محتوایی پرسش پژوهش.

3. مرحله ی عملیاتی كردن پرسش پژوهش در قالب نگارش طرح تحقیق.

الف ـ مرحله ی موضوع یابی:

در این زمینه به نكات زیر توجه نمایید.

1. موضوع یابی اولین مرحله در آماده سازی طرح تحقیق می باشد.
تا فرایند موضوع یابی را طی ننموده اید وارد نگارش طرح تحقیق نشوید. این امر مستلزم درگیر شدن عملی دانشجو با موضوع پژوهش است. هیچگاه اولین پیشنهاد موضوع را به منزله ی آخرین پیشنهاد تلقی ننمایید. هیچگاه بدون شناخت كامل توانایی های خویش، مبادرت به انتخاب موضوع پژوهش نكنید. به جهت بیان اهمیت موضوع به دو مثال زیر توجه نمایید:
یكی از بهترین شیوه های موضوع یابی قرار گرفتن در متن چالش های فكری ( مانند مطالعه ی مناظرات بین مذاهب و ادیان ) است. به عنوان مثال در سمینار « سعادت از دیدگاه متفكران مسلمان و آلمانی » كه در تاریخ 16 اسفند ماه 1363 در انجمن حكمت و فلسفه ی اسلامی در تهران برگزار شد، یكی از شرق شناسان آلمانی به نام « هانس كونگ » در ضمن سخنرانی خود ، رسالت و نزول وحی الهی به پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم را پذیرفته ولی در قبال نزول وحی بر آن وجود مقدس ( ص ) چنین نظری را ارائه نمود: « آنچه وحی شده است، معانی بوده و انتخاب الفاظ برای ارائه ی آن معانی به اختیار خود او بوده است، نه اینكه خود الفاظ همه به او وحی شده باشد. » [2] اگر چه اعتراف این شرق شناس آلمانی به نبوت پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم قابل توجه است، اما تفسیر وی از « وحی » دربردارنده ی پیامدها و تبعات نادرست فكری خواهد بود. این مسأله ی پرسش برانگیز می تواند دستمایه ی یك پژوهش دانشگاهی حتی در ابعاد وسیع تری از دیدگاه های شرق شناسان درباره ی مسأله ی وحی گردد، اما لازمه ی موفقیت آن وجود حداقل دو شرط مهم می باشد:

1. دانشجو علاقمند به بررسی آن باشد.
2. نیز از نظر علمی وی قادر به برقراری ارتباط با متون مربوطه باشد. در غیر این صورت پیشنهاد فوق، پیشنهاد مناسبی در انتخاب موضوع نخواهد بود.
یا ممكن است كه در تابلوی اعلانات یك مؤسسه ی آموزشی، موضوعی تحت عنوان « بررسی روایات مربوط به تحریف قرآن در منابع روایی اهل سنت » به دانشجویان پیشنهاد شود. اما صرف قبول یك پیشنهاد، به معنای انجام موضوع یابی نیست. به عبارت دیگر لازم است تا پیشنهادهای مختلف را در چارچوب موضوع یابی بررسی كنید. موضوع یابی خود یك پژوهش است و نمی توان آنرا با انتخاب عناوین كلی پیشنهادی ( كه برغم راهگشایی مبهم می باشند. ) به كناری نهاد. تا پیش از ارزیابی توانایی ها ی خود و نیز بررسی قابلیت های مطالعاتی موضوعات فراروی خویش، از انتخاب آنها خودداری نمایید. صرف پیدایش احساسی مثبت در قبال یك مساله، لزوما به معنای مناسب بودن آن برای پژوهش نمی باشد.

2. فرایند موضوع یابی، فرایند پرسش یابی است.
مرحله ی موضوع یابی زمانی به پایان می رسد كه موضوع انتخاب شده به یك «پرسش» تبدیل گردد. تا زمانی كه نتوانید موضوع انتخابی خود را به شكل پرسش بیان نمایید، فاقد مساله ای برای پژوهش خواهید بود. یكی از اشتباهات رایج ناشی از غفلت از این نكته ی مهم است كه عنوان پژوهش از پرسش ساخته می شود و نه آنكه اول عنوان پژوهش را ساخته و سپس به طرح پرسش خود بپردازیم. به عنوان مثال اگر چه تمامی پرسش های زیر به نوعی به مسأله ی « بررسی روایات مربوط به تحریف قرآن در منابع روایی اهل سنت »، می پردازند، اما هر پرسشی با اتخاذ جهت گیری متمایزی به پژوهش، عنوان خاص خود را می طلبند:

« وجوه اشتراك و افتراق روایات مربوط به تحریف قرآن میان منابع روایی شیعه و اهل سنت چیست؟ »

« نتایج اعتقادی و عملی پذیرش روایات مربوط به تحریف قرآن در منابع روایی اسلامی چیست؟ »

« اهداف سیاسی گسترش روایات مربوط به تحریف قرآن در منابع اهل سنت در دوران حكومت بنی امیه چه بوده است؟ » [3]

یا به عنوان مثالی دیگر به این پرسش ها كه همگی به نوعی به موضوع « بررسی جسم انگاری خدا از دیدگاه وهابیت » باز می گردند توجه نمایید. هر یك از این پرسش ها جهت گیری خاصی را به پژوهش داده و عنوان خاص خود را می طلبند:

« دیدگاه وهابیت درباره ی جسم انگاری خدا چیست؟ »

« آیا میان اسرائیلیات و گسترش جسم انگاری خداوند در فرقه ی وهابیت رابطه ای موجود است؟

« آیا میان ظاهرگرایی در تفسیر قرآن با جسم انگاری خدا در تفاسیر وهابیت رابطه ای موجود می باشد؟»[4]

3. فرایند موضوع یابی خود بر پایه ی دو پژوهش مهم و ضروری واقع شده است:

الف ـ خود شناسی ب. موضوع شناسی.

پیش از انتخاب نهایی موضوع، با دقت به این پرسش ها پاسخ دهید:

الف ـ پرسش های مربوط به خودشناسی:

� علاقه ی معطوف به تخصص من در چه حوزه ی مطالعاتی است؟ [5]

� توانایی های من در حوزه ی پژوهش در چه زمینه هایی می باشد؟

توجه: مرحوم علامه محمد تقی جعفری ( ره ) می گوید: « هر كاری كه آگاهانه از یك انسان صادر می گردد، نیازمند اشتیاق جدی برای وصول به هدفی است كه برای انسان دارای انگیزش می باشد. » [6]

ب ـ پرسش های مربوط به موضوع شناسی:

� در زمینه ی مورد علاقه من چه موضوعاتی وجود دارد؟

� تا كنون در زمینه ی مورد نظر چه كارهایی انجام یافته است؟ ( مطالعه ی متون تحقیقاتی پیشین )

� با توجه به مطالعه ی متون تحقیقاتی پیشین، انجام چه پژوهشی مرزهای علمی را گسترش می دهد؟

پس از یافتن علاقه ی تخصصی خود، پیشنهاد های مختلف در حوزه ی مورد علاقه تان را جمع آوری نمایید. به كتابخانه بروید. آخرین آثار عرضه شده در زمینه ی مورد نظر را مطالعه كنید. در این خصوص به مجلات تخصصی دانشگاهی توجه ویژه ای نمایید.[7] همچنین از افراد مطلع و صاحب نظران و پژوهشگران علاقمند به موضوع مورد نظر پرس و جو نمایید. موضوعات خوب و مورد نیاز جامعه بدون زحمت و انجام مطالعات گوناگون پیدا نمی شوند. خانم دكتر طاهره صفار زاده در نگارش اثر خود تحت عنوان « ترجمه ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید ( فارسی و انگلیسی ) » به صورتی هدفمند و مستمر مطالعات قرآنی خود را با علاقه ای درونی دنبال نموده و به نكات بسیار آموزنده ای اشاره دارد:

« سعی من در تالیف این كتاب معرفی اهمیت شناخت اسماء الحسنی و دیگر مفاهیم بنیادی قرآن مجید بوده است. زیرا در هیچیك از آثار پیشینیان و معاصران كوششی به مقصد شناساندن ارتباط اسماء الهی با آیات قرآن نیافتم .... سرمایه ی اصلی من در این سیر و سفر علمی كه رد پایی برای اطاعت و دنبال كردن در پیش روی خود نمی دیدم، توكل به خداوند دانای توانا و اتكا به الهامات الهی بود. ابزار كار عبارت بودند از حدود سی سال مطالعه ی مشتاقانه و پژوهشگرانه توأم با یادداشت برداری از تفاسیر كشف الأسرار، ابوالفتوح، مجمع البیان، مواهب علیه، منهج الصادقین، طبری، سورآبادی، نسفی، كمبریج، المیزان، نمونه و آثار مفسران و مترجمان معاصر .... ابزار مؤثر دیگر در تالیف این كتاب و ترجمه ی قرآن به دو زبان اینها بودند: بیش از چهل سال كار با قلم همراه با پژوهیدن و تمرین برای كاربرد واژه در شعر و نثر، حدود چهل سال آشنایی با زبان انگلیسی از تحصیل دانشگاهی تا تدریس دانشگاهی به ویژه نوزده سال تدریس نقد عملی ترجمه در دانشگاه های كشور و نیز دوازده سال ویراستاری كتابهای علمی به زبان انگلیسی. ... »[8]

متن فوق نشان از علاقه ی نویسنده، مناسبت انتخاب پژوهش با تخصص او و توجه وی به انتخاب موضوعی است كه به جهت كم كاری دیگر نویسندگان، نیاز به انجام آن مشهود بوده است. حال در نظر بگیریم كه شخصی توانایی ترجمه ی آیات الهی را به زبان فارسی و زبان انگلیسی نداشته باشد، آیا وی می تواند چنین پژوهشی را انجام دهد؟ یا فردی كه توانایی بالایی در امر ترجمه داشته، اما به صورت تخصصی علاقمند به انتخاب متونی در حوزه ی تاریخ اسلام است. آیا اجبار وی به انجام پژوهشی دیگر منجر به كسب نتیجه ی بهتری به نسبت انتخاب درونی و مشتاقانه ی او خواهد شد؟

ب ـ مرحله ی پرورش محتوایی پرسش پژوهش:

پیش از آنكه پژوهش به معنای یافتن پاسخ پرسشی باشد، یافتن « خود » پرسش است. عدم توجه به این نكته یكی از مهم ترین مشكلات مربوط به تولید علم در كشورمان می باشد. همانگونه كه بدون انجام تحقیق نمی توان به پاسخ پرسش رسید، یافتن پرسش مناسب نیز بدون انجام پژوهش میسر نخواهد بود و چنانكه بیان شد، مرحله ی موضوع یابی زمانی به اتمام می رسد كه موضوعات مورد علاقه و در حد توان خود را به صورت پرسش مطرح نموده باشیم. این مساله، مستلزم توجه بیشتری به مطالعه ی پیشینه ی تحقیق است. بدون در اختیار داشتن تصویر مناسبی از گذشته، نمی توان پژوهشی را به منظور كمك به ارتقای سطح دانش در آن رشته بنا نمود.
پس از اتمام مرحله ی « موضوع یابی » وارد مرحله ی پرورش محتوایی پرسش انتخابی تحقیق خود می شویم. علت انجام آن زدودن هر گونه ابهامی در حین نگارش طرح تحقیق است. مشكل بسیاری از دانشجویان به این مساله باز می گردد كه ایشان بدون رفع ابهام از پرسش تحقیق وارد نگارش طرح تحقیق می شوند. حل ابهامات موجود، پیش از نگارش طرح تحقیق است و نه همزمان با نگارش آن. متأسفانه در برخی از دانشگاه ها مشاهده می شود كه دانشجو پس از اتمام نگارش رساله ی خود، در زمینه ی طرح تحقیق خویش ( و حتی پرسش تحقیق ) ابهامات بسیاری داشته است و از این رو پژوهش وی فاقد انسجام و هماهنگی لازم بوده است. گاه دیده می شود كه دانشجو به رغم پایان نگارش رساله ی خود، هنوز هم در كلیات طرح تحقیق خود دارای ابهامات بسیاری است. چنین تحقیقی هیچگاه قادر به برقراری نظامی هماهنگ و منسجم میان اجزای خود نخواهد بود. به جهت رفع این مشكل، پرسش های زیر را در قبال پرسش اصلی تحقیق خود مطرح نمایید:

1. پرسش انتخابی مذكور ناظر به كسب چه نوع معرفتی است؟

2. پرسش فوق چه منابعی را می طلبد؟

3. ماهیت پرسش طرح شده، به جهت رسیدن به پاسخ خود، چه روشی را می طلبد؟

4. ( با توجه به پیشینه ی تحقیق ) نسبت و جایگاه پرسش ما با پرسش های دیگر محققان چیست؟

5. آیا پرسش انتخابی، مستلزم پاسخ به پرسش های مقدم بر خود می باشد؟

6. آیا می توانید پاسخی اولیه ( با احتمال بیش از پنجاه درصد ) برای این پرسش ارائه نمایید؟

7. آیا حذف این پرسش منجر به خللی در پژوهش های قرآنی می گردد؟

در این زمینه به نكات زیر توجه نمایید:

مشخص نمایید كه پژوهش شما از زمره ی چه پژوهش هایی به شمار می رود؟ ،

توصیفی است یا تحلیلی؟ آیا متوجه هست هاست و یا بایدهاست؟ بنیادی است یا كاربردی و یا توسعه ای؟ برخی پرسش ها عمدتا ماهیت نظری داشته و پژوهش ما را به تحقیقات بنیادین سوق می دهند، اما برخی دیگر ماهیتی كاربردی و عملی دارند. برخی از پرسش ها عمدتا به پژوهش های كمی و برخی دیگر به پژوهش های كیفی باز می گردند. همچنین به بررسی سطوح تحلیل پرسش خود ( خرد / متوسط / كلان ) بپردازید.
مشخص نمایید كه برای پاسخ به این پرسش با چه نوع منابعی در جمع آوری داده ها سروكار دارید: منابع اصلی مرتبط با پرسش خود را شناسایی نمایید. اگر دسترسی به منابع درجه ی اول آن ندارید، شاید بهتر باشد كه از ادامه ی كار منصرف گردید.

توجه: هیچگاه تحقیق خود را بدون بررسی كافی در خصوص منابع پژوهش خود آغاز ننمایید. نیز هیچگاه تحقیق خود را به كتاب های غیر علمی كه اصولا در طبقه بندی منابع مطالعاتی قرار نمی گیرند وابسته نسازید. حداقل معیارهای علمی بودن یك اثر مكتوب عبارتند از:

1. میزان دقت نویسنده، رعایت شیوه ی استدلال علمی مناسب،

2. آشنایی مناسب نویسنده با سابقه ی علم مورد بحث،

3. و استفاده از مدارك و منابع دست اول

تا زمانی كه پرسش اصلی پژوهش خود را از نظر روش پژوهش علمی تحلیل نكرده اید وارد نگارش طرح پژوهش نشوید. به عنوان مثال « محمد بن موسی بابا عمی » در كتاب خود ( در اصل رساله ی دانشگاهی ) تحت عنوان « مفهوم الزمن فی القرآن الكریم » [9] به جهت یافتن پاسخ خود درباره ی چیستی مفهوم زمان در قرآن، اینگونه روش پژوهش رساله ی خود را تحلیل می نماید. [10]

الف ـ ابتدا ماده ی زمان در قرآن كریم را « استقراء » كرده ،

ب ـ سپس ، با توجه به قاعده ی منطقی « الحكم علی الشیء فرع عن تصوره » اصطلاحات به دست آمده را تشریح نموده

ج ـ و در ادامه به تحلیل روابط منطقی موجود میان آنها می پردازد.

توجه شود كه نویسنده در بخش اول ، با مشكل استقراء و نحوه ی آن مواجه بوده و در دو بخش دیگر مساله واجد بعد تفسیری می گردد. تا در این زمینه ها تامل ننموده اید، پرسش خود را در قالب طرح تحقیق تشریح ننمایید.

از سوی دیگر در طرح پرسش تحقیق نیازمند توجه به تحقیقات پیشین می باشیم. پیش از انجام پژوهش باید بدانیم كه تا كنون چه سئوالاتی مطرح شده است. با این كار:

1. حدود موضوع تحقیق مشخص می شود. ( با پرسش تمركز بر مسأله حاصل می شود. )

2. جلوی پرسش تكراری گرفته می شود.

3. پرسش انتخابی ما در یك چشم انداز وسیع تری از پرسش های موجود ادراك می گردد. [11]

این مسأله كه آیا پرسش انتخابی ما مورد توجه دیگر اندیشمندان بوده است و یا آنكه اساسا پرسشی نوین می باشد، مساله ای بدون اهمیت نیست. ضمن آنكه بسیاری از متفكران بزرگ، با طرح پرسش های مهمی پیشنهادهای خوبی به پژوهشگران دیگر ارائه نموده اند. یافتن این پرسش ها تنها از طریق توجه به پیشینه ی تحقیق میسر می گردد. در این مرحله ممكن است كه پرسش تحقیق خود را نیز تغییر دهیم.

همچنین برخی از پرسش ها بر پایه ی پاسخ به دیگر پرسش ها بنا نهاده شده اند. به عنوان مثال این پرسش كه تفاوت دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی و مرحوم آیت الله سید محمد باقر صدر پیرامون تأویل قرآن چیست؟ مبتنی بر یافتن پاسخ حداقل دو پرسش زیر است:

1. دیدگاه علامه طباطبایی درباره ی تاویل قرآن چیست؟

2. دیدگاه آیت الله سید محمد باقر صدر درباره ی تاویل قرآن چیست؟

همچنین بسیاری از پرسش های كاربردی مبتنی بر پرسش های پایه ای هستند. پیش از آنكه درصدد تأمل بر چگونگی عملی ساختن سنت های پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم در جامعه و نحوه ی قرار گرفتن آن در فرایند جامعه پذیری كودكان خود باشیم، می باید « سنت پیامبر اكرم » را به دقت شناخته و تشریح نماییم. ( دقت شود. )

ج ـ مرحله ی عملیاتی كردن پرسش پژوهش:

مشكل اصلی دانشجویان در نگارش طرح تحقیق، این است كه ایشان بدون انجام مرحله ی پیشین، به یكباره وارد نگارش طرح پژوهشی شده و ناگهان خود را با دهها مشكل نظری مواجه می بینند. در این حالت نگارش طرح پژوهشی از همان ابتدا محكوم به شكست است. لذا

1. موضوع یابی خود را به پرسش منتهی ساخته،

2. محتوای پرسش پژوهش خود را پرورانده

3. و سپس به نگارش طرح تحقیق بپردازید.

هر تحقیقی طرح تحقیق متناسب خود را می طلبد. از این رو نمی توان و نباید طرح تحقیق واحدی را به تمامی انواع پژوهش ها تعمیم داد. با یادآوری این نكته، در این بخش یكی از شیوه های نگارش طرح تحقیق را پیشنهاد می نماییم:

بخش های یك طرح تحقیق:

طرح پژوهشی خود را به ترتیب در سه بخش زیر طراحی نمایید:

الف ـ كلیات نظری طرح پیشنهادی:

شامل:

1. بیان مساله

2. مرور تحقیقات پیشین

3. پرسش ها

4.فرضیه ها ( در صورت دارا بودن )

5. متغیرها ( در صورت دارا بودن آنها )

6. تعاریف

7. سازماندهی تحقیق

ب ـ روش شناسی:

شامل:

1. نوع پژوهش

2. نوع روش شناخت علمی بكار رفته در پژوهش

3. ابزار گردآوری داده ها

4. پیش فرض ها

5. محدوده ها و محدودیت ها

ج ـ اهمیت بررسی:

شامل:

1. كاربرد پژوهش

2. مخاطبان پژوهش

3. نوآوری های پژوهش

در این زمینه چند ملاحظه ی اساسی الزامی است:

آ‌. توصیه می شود كه دانشجویان، طرح تحقیق رساله های دفاع شده را به شیوه ای نقادانه مطالعه نمایند. . به منظور انجام این كار كافی است تا با مراجعه به دانشگاه، رساله های ممتاز مقاطع بالای تحصیلی را در رشته ی مورد نظرتان مرور نمایید. نكات قابل توجه در آن رساله ها را یادداشت نموده و دستاورد آنرا در پژوهش خود مورد استفاده قرار دهید. با آگاهی از نقاط ضعف كارهای قبلی می توان امكانات نگارش طرح تحقیق خود را گسترش داد. برخی از پژوهشگران، نقاط ضعف متداول طرح های پژوهشی را در شش محور خلاصه نموده اند. این محورها را با پژوهش خود مورد مطالعه قرار دهید:

1. مساله، بی اهمیت است. ( مساله ای حاشیه ای است تا اصلی، شایسته ی پشتیبانی مالی نمی باشد، دربردارنده ی آگاهی جدیدی نمی باشد. )

2. حدود مساله مشخص نشده است. ( تمركز بر مساله موجود نیست، منطقا نویسنده نمی تواند در ابعادی چنین وسیع به مطالعه بپردازد. )

3. اهداف، فرضیه ها و سئوال ها بیش از حد گسترده تبیین شده اند. ( كلی گویی منجر می شود كه مسأله ی تحقیق پیش از آنكه واقعی جلوه نماید، امری آرمانی و بدون قابلیت عملی در نظر گرفته شود. كلی گویی منجر می شود تا خواننده نتواند مراد از فرضیه ها و اهداف را در یابد. )

4. روش فاقد جزئیات است. ( روش كاملا تشریح نشده است. )

5. از یك طرح ساده برای بررسی یك مسأله ی پیچیده استفاده شده است. ( طرح پژوهش متناسب با مساله نیست. )

6. عدم بررسی متغیرهای مساله و یا حذف نابجای برخی از آنها. ( نویسنده باید نشان دهد كه از وجود متغیرهای نامربوط دخیل در بررسی آگاه است و توضیح دهد كه چگونه می خواهد آنها را در طرح خود بگنجاند. )[12]

ب‌. نگارش طرح پژوهش نیازمند چندین بار ویرایش است. هیچگاه اولین كار خود را آخرین كار خود قلمداد ننمایید. ( حتما ) به منظور ارزیابی طرح تحقیق خود، نوشته ی خود را در معرض نقد افراد آگاه و علاقمند قرار دهید. یكی از مهم ترین اشتباهات دانشجویان به عدم مشورت سازنده با دوستان علاقمند به موضوع در زمینه ی طراحی طرح پژوهش باز می گردد. نگارش طرح پژوهش پس از انتخاب موضوع تحقیق و اطلاع از پرسش و مسأله ی خود می باشد. بنابراین تا زمانی كه پرسش تحقیق خود را نشناخته و حوزه ی كلی و جزئی مطالعه ی خود را مشخص نكرده اید وارد نگارش طرح تحقیق نشوید.

پ‌. اجزای طرح پژوهش نیازمند وجود هماهنگی می باشند. باید پرسش و پاسخ شما كاملا به هم مربوط باشند. به عنوان مثال در قبال این پرسش كه « چه تفاوتی میان مأخذ حكم فقیه با حكم قاضی موجود است؟ » نمی توان این فرضیه را بیان نمود كه « مأخذ حكم فقیه با حكم قاضی در فقه شیعه با یكدیگر متفاوت می باشند. » زیرا هدف از فرضیه پاسخ پرسش است و نه تكرار آن و پرسش و پاسخ باید به گونه ای مرتبط با یكدیگر قرار گیرند كه سكوت بر آن جایز باشد. یعنی انسان مطلع با شنیدن پرسش و پاسخ عرفا آنها را در ارتباط با هم بیابد. ( هر چند كه می تواند از لحاظ مفهومی پاسخی نادرست به پرسش باشد. )[13] حال به تناسب میان پرسش، فرضیه و عنوان این پژوهش توجه نمایید:

عنوان پژوهش: « بررسی تاثیر استفاده از وسایل كمك آموزشی بر پیشرفت یادگیری قرآن كریم دانش آموزان پسر مدارس راهنمایی تهران ـ 1380

پرسش پژوهش: آیا میان استفاده از وسایل كمك آموزشی قرآن كریم با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پسر مدارس راهنمایی تهران ( در سال 1380 ) رابطه ی علی موجود است؟

فرضیه: میان استفاده از وسایل كمك آموزشی قرآن كریم با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پسر مدارس راهنمایی تهران ( در سال 1380 ) رابطه ی علی موجود است

متغیرها: متغیر مستقل ( تاثیرگذار ) استفاده از وسایل كمك آموزشی / متغیر وابسته ( تاثیر پذیر ) پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

عنوان پژوهش شما باید بیانگر همان موضوعی باشد كه می خواهید در بیان مساله طرح نمایید. متغیرهای شما باید دقیقا همان متغیرهایی باشند كه در فرضیه ی پژوهش تحلیلی شما به كار رفته است واژگان تعاریف انتخابی شما باید همان واژگانی باشند كه در پرسش و فرضیه ی شما به كار رفته اند. ( واژگانی تعریف نشوند كه اصلا ربطی به پژوهش مربوطه ندارند. ! ) میان انتخاب محدوده ی پژوهش با محدودیت های فرا روی شما باید تناسبی موجود باشد. ( سنگی را بر نداریم كه خود اعلام می كنیم قادر به پرتاب آن نمی باشیم. ) و همه ی این مسایل نیازمند هماهنگی با یكدیگر می باشند. هر چه این هماهنگی بیشتر باشد، بر جنبه ی زیبایی شناسی كار شما افزوده خواهد شد.

نگارش عنوان پژوهش:

الف ـ پیش تر بیان كردیم كه تا زمانی كه از « پرسش تحقیق » خود اطلاعی ندارید وارد ساخت عنوان پژوهش نشوید.

ب ـ با توجه به عرف رساله های پژوهشی بهتر است كه عنوان تحقیق از 16 كلمه فراتر نرود.

ج ـ در ساخت عنوان پژوهش از رساترین واژگان استفاده نموده و از حاشیه روی بپرهیزید واژگان بكار رفته در عنوان باید « تخصصی » و مرتبط با اصطلاحات دقیق علمی تنظیم گردد.

در صورتی كه مطالعه واجد جنبه ی « مقایسه ای » ( میان دو نظریه، دو اثر، دو پدیده و ... ) باشد، عنوان منعكس كننده ی طرفین و وجه مقایسه باشد. مانند:

« بررسی مقایسه ای عوامل پیشرفت و انحطاط جوامع در اندیشه ی امام خمینی و علامه طباطبایی »

د ـ عنوان ساخته شده را به دوستانتان بگویید. سپس بررسی كنید كه آیا آنچه آنها دریافته اند، همان مراد شما بوده است؟ یادتان باشد كه عنوان در فهرست های كتابشناسی قرار می گیرد. بهترین عنوان پژوهش، عنوانی است كه مخاطب خود را به سرعت به اصل موضوع منتقل نماید. ( نیاز به حضور فیزیكی پژوهشگر! و یا مطالعه ی تفصیلی پژوهش نباشد. )

ح ـ یك عنوان خوب باید بتواند محدوده ی تحقیق را به روشنی بیان نماید. ( محدوده ی موضوع ، محدوده ی مكانی ، محدوده ی زمانی ) در صورت لزوم می توان از عنوان فرعی در داخل دو قوس ( ) و حروف ریزاستفاده نمود.

نگارش بیان مسأله:

الف ـ در بخش بیان مسأله به تشریح پرسش اصلی پژوهش خود می پردازیم. كسب چه معرفتی برای ما مطرح است؟ و جایگاه این معرفت در قبال كارهای انجام یافته كجاست؟

ب ـ همواره به یاد داشته باشید كه اگر چه خود شما از موضوع با خبرید، اما آنرا برای خواننده ای می نویسید كه از طرح ذهنی شما بی اطلاع می باشد. لذا قدم به قدم جلو بروید.

ج ـ پرسش اصلی خود را در نظر بگیرید. آنرا حداقل در ده سطر توضیح دهید. این پرسش به چه معناست؟ در نگارش بیان مساله به مخاطب خود نشان دهید كه به موضوع كاملا آگاهی دارید. بعد از اشاره ای مختصر به آنچه تا كنون صورت گرفته است ( ادبیات موجود ) ویژگی ها و مشخصات كار خود را در عباراتی كوتاه و با معنا بیان نمایید.

د ـ پس از نگارش این بخش آنرا به دوستانتان نشان داده و از ایشان بخواهید تا آنرا مورد مطالعه قرار دهند. آیا آنچه آنها از نوشته ی شما متوجه می شوند، همان مراد و منظور ذهنی شما بوده است؟ آیا آنها متوجه مراد شما می شوند؟ در صورت منفی بودن پاسخ، تلاش نمایید تا مواردی را كه منجر به ابهام در درك مساله و یا خروج از آن می گردد، شناسایی و بر طرف نمایید.

مرور تحقیقات پیشین:

الف ـ تنها بر مهم ترین و شایسته ترین پژوهش های مرتبط با پژوهش خود متمركز شوید.

ب ـ این بخش صحنه ی فضل فروشی نیست. به ارائه ی تنها اطلاعاتی بپردازید كه مستقیما به موضوع مربوط می شوند.

د ـ تحقیقات پیشین را با ترتیب موضوعی به صورتی تخصصی و كاربردی بیان نمایید. به عنوان مثال در پیشینه ی تحقیقی درباره ی مفهوم زمان در قرآن به چهار دسته مطالعات اشاره شده است:

1. مطالعات كلامی

2. مطالعات فلسفی ( كلاسیك / معاصر )

3. مطالعات ستاره شناسی.

4. مطالعات روانشناسی. [14]

توجه: از لحاظ كار پژوهشی، بررسی پیشینه ی تحقیق مقدم بر تدوین طرح تحقیق است. اما از نظر ارائه ی گزارش در رساله ی پژوهشی می تواند پس از طرح تحقیق قرار گیرد. هر چه گزارش ما از پیشینه ی تحقیق جامع تر باشد، ضریب اطمینان به پژوهش ما بیشتر خواهد بود. مراد از پیشینه ی تحقیق ، رسیدن به پاسخی برای این پرسش هاست: آیا در زمینه مورد نظر قبلا كاری انجام شده است؟ آیا پژوهشگران قبلی همان مساله را تشخیص داده اند؟ چگونه به حل مساله پرداخته اند؟ چه جنبه هایی از مساله به اندازه ی كافی پرورانده نشده است؟

مطالعه ی ادبیات نظری و سوابق پژوهشی مرتبط با مساله برای محقق فواید بسیاری را به همراه دارد:

1. اشراف بر موضوع تحقیق

2. جلوگیری از دوباره كاری

3. آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات مشابه در دیگر تحقیقات

4. شناسایی روابط علت و معلولی

بهتر است كه بخش پیشینه ی تحقیق در صورت داشتن حجم بالای مطالب آن ـ به صورت فصلی مجزا ، پس از طرح تحقیق آورده شود. در این صورت این بخش بر دو قسم است:

الف ـ كتاب شناسی مهم ترین آثار موجود. در زمینه ی مد نظر چه آثاری موجود است. می توان آنرا فهرست وار و با ترتیب الفبایی بیان نمود.

ب ـ بیان خلاصه ای از مهم ترین نظریه های یاد شده.

شرایط یك پرسش و فرضیه ی مناسب:

شرایط یك پرسش خوب عبارت است از:

1. تا حد امكان پرسش واجد امری مجهول باشد. ( تا اصولا بحث پیرامون آن عبث نباشد. )

2. مجهول آن به شكل مناسبی معین و محدود شود. ( تا ذهن متوجه اصل موضوع شود. )

3. پرسش بر پایه ی شناختی مناسب و آگاهانه قرار داشته باشد.

توجه داشته باشید كه:

الف ـ همه ی پژوهش ها دارای پرسش می باشند. اما برخی از پژوهش ها دربردارنده ی فرضیه ی اولیه می باشند.

ب ـ در پژوهش اصل بر پرسش محوری است و نه فرض گروی،

اما ویژگی های یك فرضیه ی خوب عبارتند از:

1. پاسخ صریح پرسش اصلی پژوهش باشد.

2. جمله ی خبری و به صورت مثبت بیان گردد. ( می تواند در اسلوب قانون محدود شده نیز استعمال گردد. )

3. از ساختاری شفاف، ساده و قابل فهم برخوردار باشد.

4. از اصطلاحات علمی به شكلی دقیق و هدفمند استفاده شود.

5. قابل بررسی با روش معتبر و مناسب خود باشد.

6. در پژوهش های تحلیلی متضمن روابط علی و معلولی مد نظر باشد.

7. ( در صورت لزوم ) فرضیه ی خود را بنا بر متغیرهای مكمل به دیگر فرضیه ها پیوند دهید.

تعاریف پژوهش:

در این بخش واژگان اصلی پژوهش خود ( به ویژه اصطلاحات موجود در پرسش تحقیق، فرضیه و عنوان پژوهش ) را به صورت زیر تعریف نمایید.

1. واژگان اصلی تحقیق خود را در یك فهرست بیاورید. ( در اثنای پژوهش، ممكن است كه بر تعداد آنها افزوده گردد. )

2. ابتدا معنای لغوی آنها را و سپس معنای اصطلاحی شان را، با استفاده از منابع و روش متناسب، فهم نمایید.

3. هیچگاه بخش تعاریف را به مجموعه ای از نقل قول های به هم چسبیده مبدل ننمایید. ابتدا مسایل را فهم نموده و سپس بیان نمایید. اگر بتوانید موضوعی را از نوشته ی خود حذف نمایید و در ساختار مفهومی مباحث شما خللی ایجاد نگردد بحثی زاید در پژوهش شماست. توجه كنید كه نیازی به پر حجم كردن بی مورد پژوهش نداریم. ملاك اصلی كیفیت كار است.

4. تنها به مواردی بپردازید كه مرتبط با پژوهش شماست یكی از مشكلات دانشجویان در این بخش به عدم توجه به این نكته باز می گردد كه منجر به تبدیل حواشی بحث به متن اصلی می شود.

5. در پایان تعریف، حتما تعریف منتخب تحقیق خود را به همراه حداقل دو مثال بیان نمایید. از این طریق، پژوهش خود را بین ذهنی می نمایید.

محدوده ی تحقیق بر پایه ی محدودیت های فرا روی پژوهشگر:

الف ـ معمولا پژوهش هایی كه بیش از اندازه گسترده و یا محدود باشند، فاقد كارایی مناسبی خواهند بود. حتما محدوده ی موضوع پژوهش خود را به دقت روشن نمایید.

ب ـ تعیین محدوده ی پژوهش بدون تعریف و توجه به محدودیت های پژوهشگر امكان پذیر نمی باشد. هر چه خود را بهتر شناخته باشیم، محدوده ی پژوهش مناسب تری را انتخاب خواهیم نمود. از این رو به پرسش های زیر توجه نمایید: آیا دارای زمان كافی در امر پژوهش می باشیم؟ آیا به كتاب های « لازم » برای پژوهش دسترسی داریم؟ آیا مسلط به زبان مورد نیاز پژوهش هستیم؟ آیا امكانات مالی متناسب با موضوع انتخابی خود را داریم؟ اینها نمونه هایی از پرسش های قابل طرح درباره ی محدودیت های پژوهش می باشند.

ج ـ در برخی از پژوهش ها اشاره به محدوده ی زمانی ( مانند مطالعه ای تاریخی در دوران خلافت اموی، ) و مكانی ( مانند مطالعه ای در سطح دبیرستان های شهر تهران ) الزامی است.

اگر مطالعه ی شما به بررسی مقایسه ای تفكرات دو مفسر قرآن باز می گردد، باید به طور دقیق نام آنها و آثار مورد بررسی آنها را بیان نمایید. توجه داشته باشید كه مرحوم علامه طباطبایی ( ره ) دارای دهها عنوان كتاب در حوزه های مختلف تفسیری، فقهی ، فلسفی و روایی است. اگر رساله ی شما به بررسی دیدگاه های ایشان در برخی از آثارشان مربوط می شود، آنها را به صورت شفاف بیان نمایید. ( ضمن آنكه متوجه تناسب طرفین مورد مقایسه در پژوهش خود باشید. )

پیش فرض های تحقیق:

پیش فرض ها عبارت از اصول و پایه های كلی ای هستند كه جریان شناخت را متاثر از خویش می نمایند. در جریان این پژوهش چه چیزهایی بدیهی و از پیش مسلم تلقی می گردند. هر چه پیش فرض های مورد پذیرش خود را بشناسیم، شناخت بهتری از خود به عنوان یك پژوهشگر و سمت و سوی تحلیل هایمان خواهیم داشت. به عنوان مثال پیش فرض های تفسیر در بیان آیت الله عمید زنجانی عبارتند از:

1. قرآن كلام خداست.

2. متن قرآن معجزه است.

3. قرآن شمولیت و جاودانگی دارد.

4. قرآن دارای خلاقیت است.

5. برای معضلات انسان و جامعه در قرآن پاسخ و راه حل موجود است.

6. قرآن موجب تأسیس شریعت است. [15]

لذا با بیان پیش فرض های خود، در واقع شرایط فكری حاكم بر خویش را بیان نموده اید. برخی پیش فرض ها به بدیهیات عمومی ( مثلا میان مسلمانان ) مبدل شده و برخی دیگر از پیش فرض ها شخصی ترند. ممكن است پیش فرض شخصی ( امر مسلم ) در نظر دیگران فرضیه ( امر محتمل ) تلقی گردد. شخصی كه با پیش فرض « صامت بودن » قرآن كریم وارد حوزه ی تفسیر كلام الهی می شود، بسیار متفاوت از مفسرانی برجسته چون علامه طباطبایی ( ره ) می اندیشد. كه قرآن را كلامی ناطق می دانند.[16] این مثال نشان می دهد كه باید در قبال پیش فرض های خود در پژوهش بیدار و آگاه باشیم. چرا كه در موارد بسیاری بر جهت گیری كلی پژوهش ما تاثیر قاطعی بر جای می گذارند. یك محقق در مطالعه ی مفهوم زمان در قرآن، با بیان این پیش فرض ها به عنوان اعتقاداتش كه به اندازه ی یك چشم بر هم زدنی نسبت به آنها تردید ندارد، آنها را چنین می شمارد:

1. خداوند متعال خالق زمان و مكان بوده و نسبت بدان داناتر از انسان هاست. 2. خداوند متعال در زمان نمی گنجد و هر گونه پژوهشی در این زمینه ناكام و نادرست است. 3. قرآن كریم اصلی ترین و تنها منبع شناخت مفهوم حقیقی زمان است. 4. زمان در نزد خداوند بسیار بلند مرتبه بوده و بارها مورد سوگند الهی در قرآن و نیز در احادیث قدسی قرار گرفته است. 5. جز خداوند متعال، همه چیز در تحت سنن هستی قرار می گیرند و از زمره ی این سنن زمان می باشد. [17]

بیان روش و ابزار بكار رفته در تحقیق:

هر تحقیقی روش متناسب با خود را می طلبد. اعتبار یك پژوهش و در حقیقت اعتبار علم منوط به شیوه ی روش شناخت آن باز می گردد. این پرسش كه از چه راهی به پاسخ صحیح پژوهش خویش نایل می شویم، از زمره ی بنیادی ترین مباحث هر پژوهشی است. علامه عسكری به زیبایی به توصیف روش خود درباره ی بررسی اصول عقاید اسلامی از قرآن پرداخته و با اشاره به آنكه اصول عقاید اسلامی ـ در كتابش ـ برگرفته از آیات روشن قرآن كریم است، می نویسد كه در شناخت بهتر تفسیر آیات الهی به سه گونه از انواع تفسیر قرآن اعتماد نموده است. به جهت آشنایی بیشتر، بخشی از روش شناسی وی را بیان می نماییم:

1. تفسیر روائی: تفسیر آیات به وسیله ی روایات، مانند آنچه سیوطی در تفسیر ( الدر المنثور ) و بحرانی در تفسیر ( البرهان ) خود آورده اند. جز آنكه من، تنها به روایاتی كه صحتش را پذیرفته ام ، اعتماد كرده ام، در حالی كه سیوطی هر روایتی را كه به دستش رسیده، در تفسیر خود آورده است. آنگونه كه برخی از روایات منقوله، برخی دیگر را نقض می كند. بدین سبب پاره ای از روایاتش را در این كتاب نقد و بررسی كرده ام. در مراجعه به كتاب های حدیث، احادیث مورد اعتمادم را از همه ی كتب معتبر مسلمانان اعم از صحاح و مسانید و سنن و غیره بر گرفتم و به اخذ حدیث از مكتب خاصی بسنده نكردم. گاهی نیز به بررسی تطبیقی و مقارن بین حدیثی با حدیث دیگر پرداخته و دیدگاهی را كه بر یكی از دو حدیث اعتماد كرده، با رأی دیگر مقایسه و با اشاره به صاحب رأی ، برداشت خود را با آوردن دلیل، تقویت و اثبات كرده ام. در فهم و درایت حدیث، تا سده ی ششم هجری را برگزیدم. این روش در مبحث : ( امامان اهل بیت برای شناخت حدیث میزانها نهاده اند ) در جلد سوم معالم المدرستین آمده است.

2. تفسیر لغوی: تفسیر آیات با اشاره به معنای واژه ها و اصطلاحات ، بدانگونه كه سیوطی در روایاتش از ابن عباس و غیر او آورده است و چون دانشمندان لغوی گاهی با آوردن معنای حقیقی و مجازی كلمه، بحث را به درازا می كشند، از این روش دوری گزیدم و آن معنایی را آوردم كه با سیاق آیه سازگار است.

3. تفسیر موضوعی. تفسیر آیات یك موضوع در كنار هم، مانند فقهاء كه در تفسیرشان از آیات احكام آورده اند.. هر سه روش تفسیری مذكور، همان روش درستی است كه از امامان اهل بیت علیهم السلام روایت شده است. چون اكثر آیات قرآن مجید، بیش از یك مقصود را در خود دارد، از الفاظ آیات فقط آن بخشی را كه ویژه و مربوط به بحث می شود ، آورده و غیر آنرا ترك كردم تا جمع بندی مطالب برای دانشجویان آسان گردد...[18]

l به آگاهی نویسنده در خصوص روش كارش توجه نمایید.

l به هماهنگی روشی وی توجه نمایید.

l به نحوه ی تمركز وی بر موضوع مورد پژوهش و اجتناب از حاشیه روی توجه كنید.

یكی از اشتباهات رایج دانشجویان این است كه مباحث روش شناسی خود را با یك عبارت كوتاه مانند « روش ما مطالعه ی كتابخانه ای است » مختصر نموده و هیچ توضیحی را درباره ی شیوه ی مطالعه ی خود و نحوه ی بررسی اسناد پژوهشی شان ارائه نمی نمایند. ( همچنین گاه دیده می شود كه دانشجو در جایی كه می تواند از روش های تركیبی استفاده نماید، پژوهش خود را محدود به یك روش خاص نموده است. )

بنایراین توصیه می شود كه در این بخش از نگارش طرح تحقیق، ابتدا موضوع یا موضوعات پژوهش خود را مشخص نموده، ( رفتار دانش آموزان یك مدرسه؟ اعراب قرآن؟ دیدگاه علامه طباطبایی؟ اخبار تاریخی؟ تفسیر قرآن؟ و ... ) سپس مناسب با موضوع تحقیق، منابع شناختی ایشان را بیان داشته و روش منتخب خود در قبال منابع فوق را بیان نمایید. توجه داشته باشید كه مهم ترین موارد ارزیابی رساله ی شما به صحت روش انتخابی آن باز می گردد.

همچنین در این بخش ابزار و وسایل مورد نیاز پژوهش ( و در برخی از پژوهش های عملی، نوع پرسشنامه ) بیان می شود. در جریان پژوهش، اگر از پرسشنامه استفاده كرده باشید، نمونه ای از آنرا در ضمیمه ی كلیات طرح پژوهشی بیاورید. ( گاه نمونه ای از آنرا در پایان رساله ی پژوهشی می آورند. ) در ادامه نوع مطالعه را بیان نمایید.

اهمیت پژوهش:

در بخش سوم طرح تحقیق، ( بخش اول كلیات نظری طرح پیشنهادی و بخش دوم روش شناسی بود. ) به بیان اهمیت پژوهش خود می پردازیم. چرا این پژوهش را انجام می دهیم؟ چه افراد و یا مؤسساتی از پژوهش ما استفاده می نمایند؟ آیا پژوهش فوق مورد حمایت سازمانی بوده است؟ در صورت پاسخ مثبت، هدف از توجه سازمان مربوطه به این پژوهش چه مواردی می باشد؟ توجه داشته باشید كه هر چه اهداف به درستی مشخص و آگاهانه ( بر اساس نیاز جامعه ) در نظر گرفته شوند، بر ارزش پژوهش افزوده خواهد شد.

بهتر است كه دانشگاه ها نگارش بخش تبیین نوآوری پژوهش را رسما بر عهده ی اساتید راهنما بگذارند. این مسأله منجر به جدی شدن پژوهش ها و الزام دانشجویان به انتخاب موضوعات اساسی تری خواهد شد.

سازماندهی پژوهش

سازماندهی پژوهش یكی از مهم ترین قسمت های پژوهش شماست. در این زمینه به مسایل زیر با دقت توجه نمایید: صرف نظر از صفحات تعریف شده در آیین نامه ی پژوهشی هر دانشكده ای، معمولا پژوهش های دانشگاهی را می توان در یك تقسیم بندی كلی به سه بخش تقسیم نمود.

الف. كلیات طرح تحقیق

كلیات طرح تحقیق مشتمل بر دو قسمت است:

1. طرح تحقیق ( بخشی كه اكنون درباره ی آن سخن می رانیم )

2. پیشینه ی تحقیق

ب ـ بدنه ی اصلی موضوع مورد بررسی

طراحی اجزای این قسمت متناسب با موضوع مورد نظر می باشد. به عنوان مثال در صورتی كه شخصی درصدد بررسی روش تفسیری مرحوم علامه طباطبایی ( ره ) باشد، می تواند آنرا در این بخش ها كه به طبع دارای زیر شاخه های دیگری خواهند بود، تعریف نماید. ( توجه نماییم كه سازماندهی پژوهش باید مبتنی بر پرسش پژوهشگر باشد. )

بخش 1. شرح حال زندگی علامه طباطبایی

بخش 2. بررسی روش های تفسیری رایج در جهان اسلام در دوران علامه طباطبایی

بخش 3 ویژگی های تفسیری علامه طباطبایی

بخش 4. تاثیر روش تفسیری المیزان بر سیر تفسیرنگاری پس از خود.

ج ـ نتیجه گیری

این بخش صرفا به بیان نتیجه ی گزارش تحقیق اختصاص داشته و متضمن پاسخ پرسش های اصلی پژوهش می باشد.

توجه: در بخش ضمائم تحقیق كه پیش از فهرست منابع ( كتابنامه ) آورده می شود، به اقتضای مطالب تحقیق، اسناد، جداول، تصاویر، نمونه هایی از پرسشنامه و نظایر آنها بیان می شوند.

[1] این نوشتار با تغییراتی، برگرفته از مقاله ای به همین نام از نویسنده می باشد كه انشاء الله بزودی در فصلنامه ی وزین « پیام جاویدان » به چاپ خواهد رسید.

[2] محمد تقی جعفری: 1377. تكاپوی اندیشه ها. ( تنظیم و تدوین ) علی رافعی. تهران ( چاپ چهارم ) دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ج 1، ص 255. در این منبع پاسخ مرحوم علامه جعفری به شرق شناس فوق آورده شده است.

[3] ر.ك: علی كورانی: 1379. تدوین قرآن. ( ترجمه ) سید محمود عظیمی. تهران ( چاپ اول ) انتشارات سروش با همكاری مؤسسه فرهنگی طه، ص 75 الی 117. ( بررسی تحریف قرآن در منابع سنیها )

[4] ر.ك: علی كورانی: 1379. جسم انگاری خدا از نگاه شیعه و سنی. ( ترجمه ) سید محمود عظیمی. تهران ( چاپ اول ) مؤسسه فرهنگی طه، ص 54 الی 73. ( وهابیت و جسم انگاری)

[5] علامه محمد تقی جعفری ره می نویسد: « خدمت علماء و فقهای تشیع به اسلام، یك گرایش و علاقه ذاتی است. یعنی آنان در اصول و مبانی اسلامی كوشش فراوان می كنند و بر رواج آن در دنیا علاقمندند و عشق می ورزند. » ( محمد تقی جعفری: 1377،تكاپوی اندیشه ها، ج 1، ص 494 ) داشتن علاقه درونی به موضوع پژوهش مورد تاكید همه آثار مربوطه بوده است. به جهت مطالعه نمونه ای از آنها ر.ك: فرامرز رفیع پور:. 1381 موانع رشد علمی ایران و راه حل های آن. تهران ( چاپ اول ) ، شركت سهامی انتشار، ص 187 الی 190. ( مطالعه این بخش از كتاب فوق به همه دانشجویان توصیه می شود. ) ، رجاء وحید دویدری: 2002. البحث العلمی أساسیاته النظریة و ممارسته العلمیة. دمشق ( الطبعة الاولی )، دارالفكر، ص 403. ، دانالد آری، لوسی چسر جیكوبز: 1380. روش تحقیق در تعلیم و تربیت. ( ترجمه ) وازگن سركیسیان و دیگران. تهران ( چاپ اول ) مركز تحقیقات ، مطالعات و سنجش برنامه ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، ص 69. ، محمد سعید جمال الدین: 2002. مناهج البحث و المصادر فی الدراسات الاسلامیة و العربیة . القاهرة ( الطبعة الخامسة ) ، دار القلم للنشر و التوزیع، ص 42.

[6] محمد تقی جعفری: 1377، تكاپوی اندیشه ها، ج1، ص 535.

[7] ر.ك: ترز ال بیكر: 1377. نحوه انجام تحقیقات اجتماعی. ( ترجمه ) هوشنگ نایبی. تهران ( چاپ اول ) انتشارات روش، ص 125 وی منابع موضوع یابی را عبارت از منابع منتشر شده ( كتاب، مجلات، نشریات، روزنامه ها )، طرح های تحقیق جاری، مجموعه اطلاعات از قبل موجود به همراه یاری محققان ذیربط كه در زمینه موضوع مورد نظر كار كرده اند، افراد خودی كه با محیط یا موردهای تحقیق آشنا هستند و دوستان روشنفكر كه محقق می تواند به راحتی پای صحبت پربار آنها بنشیند، می داند.

[8] طاهره صفار زاده: 1380. ترجمه ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید. ( فارسی و انگلیسی )، تهران ( چاپ دوم ) مؤسسه فرهنگی جهان رایانه كوثر، ص13 و 14 .

[9] محمد بن موسی بابا عمی: 2000. مفهوم الزمن فی القرآن الكریم. بیروت ( ط 1 ) دار الغرب الاسلامی.

[10] همان منبع، ص 13.

[11] با نقش تحقیقات پیشین در انجام یك پروژه تحقیقی مقایسه نمایید در: دانالد آری، لوسی چسر جیكوبز: 1380، ص 88 ـ 90

[12] ر.ك: ، دانالد آری، لوسی چسر جیكوبز: 1380، روش تحقیق در تعلیم و تربیت، صص 617 ـ 618.

[13] در علمی كه به قاضی حاصل می شود با علمی كه فقیه به دست می آورد، تفاوت موجود است. بعضی می گویند قاضی باید به علم خود عمل كند از هر دلیلی كه به وجود بیاید. در صورتی كه مأخذ احكام فقیه باید از طرق معتبر شرعی باشد، نه ظنی مطلق و ذوقی محض. ر.ك: محمد تقی جعفری: 1377، تكاپوی اندیشه ها، ج1، صص 366 ـ 377.

[14] محمد بن موسی بابا عمی 2000مفهوم الزمن فی القرآن الكریم ،: ، صص 19 ـ 20.

[15] ر.ك: عباسعلی عمید زنجانی: 1379، مبانی و روش های تفسیر قرآن. تهران ( چاپ چهارم ) سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 20 الی 23.

[16] یكی از مباحث جریانات روشنفكر مآبانه در ایران و بلكه در جهان اسلام، متاثر از روش شناسی علم غربی، تاكید بر « صامت بودن قرآن » به عنوان یك پیش فرض بوده است. هر پیش فرضی دارای تبعات نظری دیگری می باشد. یكی از نتایج این پیش فرض پذیرش عدم ثبات برای مفاهیم دینی خواهد بود. كه خود دربردارنده پیامدهای نظری دیگری است. ر.ك: عبدالله جوادی آملی: 1378. شریعت در آینه معرفت. ( تنظیم و ویرایش ) حمید پارسانیا، تهران ( چاپ دوم ) ، مركز نشر اسراء ، ص 136 ( وحی و شریعت ناطق ) ، ص 145 ( ثبات و بازسازی دین ) ، نیز: سید محمد حسین حسینی طهرانی: 1410 ق . نور ملكوت قرآن مشهد ( چاپ اول ) انتشارات علامه طباطبایی، ج 1، ص 107 ( آیات داله بر آنكه قرآن واضح، روشن و بدون ابهام است. ) هر دوی این آثار در واكنش به این نوع از دیدگاه ها نگاشته شده اند.

[17] محمد بن موسی بابا عمی 2000 مفهوم الزمن فی القرآن الكریم ، ص 11.

[18] سید مرتضی عسكری: عقاید اسلام در قرآن كریم.، صص 12 ـ 13. به جهت آشنایی بیشتر با روش علامه عسكری به ویژه در نقد متون تاریخ اسلام ر.ك: رمضان محمدی: بهار و تابستان 1382. ( مقاله ) علامه سید مرتضی عسكری و نقد متون تاریخ اسلام. فصلنامه اطلاع رسانی پژوهشی پژوهش حوزه. سال چهارم، شماره شماره 13 و 14، ص 264 الی 285.
منبع:گروه علمی پژوهشی آی اس آی






نوع مطلب :
برچسب ها : طرح تحقیق عبارت از گزارش جامعی از برنامه ی پژوهشی محقق و توصیف منظم و منطقی آن می باشد. نحوه ی نگارش طرح تحقیق منعكس كننده ی هویت علمی پژوهش و به نوعی سند دانش و اعتبار علمی پژوهشگر است. دانشجویی كه درصدد نگارش رساله ی دانشگاهی خود می باشد، نیازمند تثبیت فضای مفهومی تحقیق خویش به گونه ای است كه امكان تعابیر گوناگون از آنرا از میان برده و با شرح روان و دقیق برنامه ی پژوهشی خود، بررسی اش را به سادگی امكان پذیر نماید. در صورتی كه این بخش به دقت طراحی نشود، از قابلیت موفقیت پژوهش به میزان زیادی كاسته می شود. با توجه به اهمیت مساله، در این نوشتار به صورت فشرده و خلاصه وار به بررسی مهم ترین مواردی می پردازیم كه صحت تدوین طرح تحقیق منوط به رعایت آنهاست. اما بهتر است تا پیش از آغاز بحث به چند شروع « نادرست » در انجام پژوهش علمی اشاره نماییم: بدون داشتن هدف ( پرسش ) مشخص و روشنی، به جمع آوری داده های تحقیق بپردازیم. ممكن است روزی تا 16 ساعت سخت مطالعه نموده و فیش بنویسیم، اما بدون داشتن هدف،
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :